เจาะลึกโปรตีนทางเลือกสำหรับเด็ก มีอะไรบ้าง เลือกอย่างไรให้เหมาะกับการเจริญเติบโต

วัยเด็กร่างกายจะมีการเจริญเติบโตและพัฒนาอย่างต่อเนื่อง การได้รับโปรตีนอย่างเพียงพอถือเป็นส่วนสำคัญของโภชนาการ แต่เด็กแต่ละคนมีพฤติกรรมการกินแตกต่างกัน บางคนไม่ชอบเนื้อสัตว์ เลือกกิน หรือมีข้อจำกัดจากภาวะแพ้อาหาร ทำให้ผู้ปกครองมองหาโปรตีนทางเลือกมาใช้แทนหรือกินร่วมกับแหล่งโปรตีนที่คุ้นเคย โดยมีหลายรูปแบบ ตั้งแต่โปรตีนจากพืช เช่น ถั่วเหลือง เต้าหู้ ถั่วและเมล็ดพืช ไปจนถึงโปรตีนจากแมลงและผลิตภัณฑ์โปรตีนรูปแบบใหม่ แต่ละชนิดมีคุณค่าทางโภชนาการและข้อควรพิจารณาที่แตกต่างกัน บทความนี้จึงจะพาไปรู้จักว่าโปรตีนเหล่านี้มีอะไรบ้าง เด็กควรได้รับโปรตีนมากน้อยเพียงใด และควรเลือกอย่างไรให้เหมาะกับวัยและการเจริญเติบโตของเด็ก

ความสำคัญของโปรตีนต่อการเจริญเติบโต

โปรตีนเป็นหนึ่งในสารอาหารหลักที่จำเป็นต่อการเจริญเติบโตของเด็ก ร่างกายใช้กรดอะมิโนจากโปรตีนในการสร้างและซ่อมแซมเนื้อเยื่อต่าง ๆ เช่น กล้ามเนื้อ ผิวหนัง และอวัยวะ รวมถึงใช้เป็นองค์ประกอบของเอนไซม์ ฮอร์โมน และสารที่เกี่ยวข้องกับระบบภูมิคุ้มกัน

ในช่วงวัยเด็กและวัยรุ่น ร่างกายมีการเจริญเติบโตอย่างต่อเนื่อง การได้รับโปรตีนและพลังงานอย่างเพียงพอจึงเป็นส่วนหนึ่งของโภชนาการที่ช่วยให้เด็กเติบโตได้อย่างสมวัย หากได้รับไม่เพียงพอติดต่อกันเป็นเวลานาน อาจส่งผลต่อการเจริญเติบโตและภาวะโภชนาการได้

อย่างไรก็ตาม ความสูงไม่ได้ขึ้นอยู่กับโปรตีนเพียงอย่างเดียว แต่ยังเกี่ยวข้องกับพันธุกรรม การทำงานของฮอร์โมนการเจริญเติบโต (Growth Hormone) และฮอร์โมนอื่น ๆ ภาวะโภชนาการโดยรวม การนอนหลับ การออกกำลังกาย สุขภาพ และโรคประจำตัวของเด็กแต่ละคน

เด็กควรได้รับโปรตีนวันละเท่าไหร่

ปริมาณโปรตีนที่เด็กต้องการแตกต่างกันตามอายุ เพศ น้ำหนัก และช่วงการเจริญเติบโต ตัวอย่างค่า Recommended Dietary Allowance (RDA) ของ Dietary Reference Intakes สำหรับเด็กและวัยรุ่นมีดังนี้ 

หมายเหตุ: ตัวเลขข้างต้นเป็นค่าความต้องการโปรตีนรวมจากอาหารทั้งหมดต่อวัน ไม่ได้หมายความว่าเด็กต้องได้รับโปรตีนจากแหล่งอื่น ๆ ตามจำนวนดังกล่าวทั้งหมด และเป็นค่าอ้างอิงของสหรัฐอเมริกา ไม่ใช่ปริมาณที่ใช้วินิจฉัยความต้องการเฉพาะบุคคล เด็กที่มีโรคประจำตัว ภาวะทุพโภชนาการ หรือความต้องการทางโภชนาการเฉพาะอาจต้องได้รับการประเมินเพิ่มเติม

โปรตีนทางเลือก คืออะไร

โปรตีนทางเลือก (Alternative Protein) คือแหล่งโปรตีนที่นำมาใช้เป็นทางเลือกแทนหรือร่วมกับแหล่งโปรตีนจากสัตว์ที่พบได้ทั่วไป โดยอาจมาจากพืช แมลง หรือแหล่งโปรตีนรูปแบบใหม่อื่น ๆ

สำหรับเด็ก โปรตีนจากพืชเป็นกลุ่มที่สามารถนำมาจัดมื้ออาหารได้ง่าย เช่น ถั่วเหลือง เต้าหู้ ถั่วเมล็ดแห้ง ถั่วลันเตา ถั่วและเมล็ดพืช ส่วนผลิตภัณฑ์โปรตีนสำเร็จรูปควรอ่านฉลากโภชนาการ เนื่องจากแต่ละผลิตภัณฑ์มีปริมาณโปรตีน พลังงาน น้ำตาล โซเดียม วิตามิน และแร่ธาตุแตกต่างกัน

แหล่งโปรตีนทางเลือกได้จากไหนบ้าง

โปรตีนทางเลือกจากพืช

โปรตีนจากพืชเป็นแหล่งที่หาได้ง่ายและสามารถนำมาประกอบอาหารได้หลากหลาย แต่พืชแต่ละชนิดมีปริมาณโปรตีนและสัดส่วนกรดอะมิโนแตกต่างกัน การกินอาหารจากพืชหลายชนิดจึงช่วยให้เด็กได้รับโปรตีนและสารอาหารที่หลากหลายมากขึ้น ตัวอย่างแหล่งโปรตีนจากพืช ได้แก่

• ถั่วเหลืองและผลิตภัณฑ์จากถั่วเหลือง: เช่น เต้าหู้ นมถั่วเหลือง เทมเป้ ซึ่งเป็นพืชเพียงไม่กี่ชนิดที่มีกรดอะมิโนจำเป็นครบถ้วนทั้ง 9 ชนิด
• ถั่วลันเตาและถั่วเมล็ดแห้ง: เช่น ถั่วแดง ถั่วดำ ถั่วลูกไก่ และถั่วเลนทิล ให้ทั้งโปรตีน ใยอาหาร วิตามิน และแร่ธาตุ
• ถั่วและเมล็ดพืช: เช่น อัลมอนด์ วอลนัท เมล็ดฟักทอง และเมล็ดเจีย สามารถเป็นส่วนหนึ่งของอาหารที่หลากหลาย แต่สำหรับเด็กเล็กควรเลือกวิธีเตรียมและเนื้อสัมผัสให้เหมาะกับวัยเพื่อลดความเสี่ยงต่อการสำลัก
• ธัญพืช: เช่น ข้าวโอ๊ต ข้าวกล้อง และควินัว มีโปรตีนในปริมาณแตกต่างกัน และสามารถกินร่วมกับถั่วหรืออาหารชนิดอื่นเพื่อเพิ่มความหลากหลายของสารอาหาร

เด็กที่กินอาหารจากพืชสามารถได้รับโปรตีนเพียงพอได้ หากจัดอาหารให้มีความหลากหลายและได้รับในปริมาณที่เหมาะสมกับวัย

โปรตีนทางเลือกจากแมลง

โปรตีนจากแมลง เป็นอีกหนึ่งนวัตกรรมอาหารยุคใหม่ที่ได้รับการยอมรับในระดับสากล แมลงเศรษฐกิจ เช่น จิ้งหรีด หรือหนอนนก ให้โปรตีนสูงมากเมื่อเปรียบเทียบต่อน้ำหนัก ทั้งยังอุดมไปด้วยวิตามินบี 12 ธาตุเหล็ก และแคลเซียม ปัจจุบันมักนำมาแปรรูปเป็นผงโปรตีนบริสุทธิ์เพื่อผสมในอาหาร ทำให้กินง่ายและปลอดภัยสำหรับเด็ก

อย่างไรก็ตาม การเลือกผลิตภัณฑ์จากแมลงสำหรับเด็กควรพิจารณาอย่างระมัดระวัง ทั้งมาตรฐานการผลิต อายุของเด็ก ส่วนประกอบของผลิตภัณฑ์ และประวัติการแพ้อาหาร เนื่องจากโปรตีนจากแมลงสามารถก่อให้เกิดอาการแพ้ได้ จึงไม่ควรมองว่าเป็นโปรตีนที่ปราศจากความเสี่ยงต่อการแพ้อาหาร

สำหรับเด็กทั่วไปจึงไม่จำเป็นต้องเลือกโปรตีนจากแมลงเป็นแหล่งโปรตีนหลัก หากสามารถได้รับโปรตีนอย่างเพียงพอจากอาหารที่กินเป็นประจำอยู่แล้ว

โปรตีนทางเลือก vs โปรตีนจากสัตว์

โปรตีนจากสัตว์และโปรตีนจากพืชต่างสามารถเป็นส่วนหนึ่งของอาหารที่เหมาะสมสำหรับเด็กได้ แต่มีองค์ประกอบทางโภชนาการแตกต่างกัน จึงไม่จำเป็นต้องเลือกเพียงอย่างใดอย่างหนึ่ง

โปรตีนทางเลือกเหมาะกับเด็กกลุ่มไหน

โปรตีนทางเลือกสามารถเป็นส่วนหนึ่งของอาหารเด็กทั่วไปได้ ไม่ได้จำกัดเฉพาะเด็กที่มีปัญหาสุขภาพ โดยอาจมีประโยชน์เป็นพิเศษในเด็กบางกลุ่ม เช่น

• เด็กที่ไม่ชอบเนื้อสัตว์: สามารถเพิ่มแหล่งโปรตีนจากเต้าหู้ ถั่ว หรืออาหารจากพืชอื่น ๆ เพื่อเพิ่มความหลากหลายของมื้ออาหาร 
• เด็กที่เป็นมังสวิรัติ: สามารถได้รับโปรตีนเพียงพอได้ แต่ต้องจัดอาหารอย่างเหมาะสมและใส่ใจสารอาหารอื่นร่วมด้วย 
• ครอบครัวที่ต้องการเพิ่มอาหารจากพืช: ไม่จำเป็นต้องงดเนื้อสัตว์ทั้งหมด สามารถสลับแหล่งโปรตีนในแต่ละมื้อได้ 
• เด็กที่ต้องหลีกเลี่ยงอาหารบางชนิดเนื่องจากภาวะแพ้อาหาร: อาจใช้แหล่งโปรตีนอื่นทดแทนได้ แต่ต้องเลือกตามชนิดของอาหารที่เด็กแพ้และภาวะโภชนาการของเด็ก 

การกินอาหารมังสวิรัติหรือเน้นพืชสามารถรองรับการเจริญเติบโตของเด็กได้ หากได้รับพลังงานและสารอาหารสำคัญอย่างเพียงพอและมีการวางแผนอาหารอย่างเหมาะสม

เมดิก้า เซ็นเตอร์ พร้อมให้คำแนะนำด้านโภชนาการสำหรับเด็กวัยกำลังโต

โปรตีนเป็นหนึ่งในสารอาหารสำคัญต่อการเจริญเติบโต แต่การที่เด็กจะเติบโตและมีส่วนสูงเป็นไปตามศักยภาพนั้นไม่ได้ขึ้นอยู่กับโปรตีนเพียงชนิดเดียว ผู้ปกครองจึงควรให้ความสำคัญกับอาหารที่หลากหลายและเพียงพอต่อความต้องการของแต่ละช่วงวัย รวมถึงการนอนหลับ การออกกำลังกาย และสุขภาพโดยรวม

หากคุณพ่อคุณแม่กังวลว่าลูกมีส่วนสูงหรือน้ำหนักไม่เป็นไปตามเกณฑ์ โตช้ากว่าเพื่อนวัยเดียวกัน กินอาหารได้น้อย หรือมีข้อจำกัดด้านอาหารที่อาจกระทบต่อการเจริญเติบโต สามารถเข้ารับคำปรึกษาที่ เมดิก้า เซ็นเตอร์ คลินิกเพิ่มความสูง เพื่อประเมินการเจริญเติบโตและปัจจัยที่เกี่ยวข้อง พร้อมรับคำแนะนำที่เหมาะสมกับเด็กแต่ละคน